Tekst Tekst: Jack Oosthoek
Foto Collectie Arthur Stam

NLDA-overste pioniert als diplomaat voor Libië

opuitzending

Deze rubriek gaat over een militair of burger van het Commando DienstenCentra die naar het buitenland is of was uitgezonden, of daarvoor op de nominatie staat. Dit keer luitenant-kolonel Arthur Stam, docent bij de Hogere Defensievorming op het Instituut Defensie Leergangen. Hij werkt bij een even onbekende, unieke als complexe missie, de European Union Liaison & Planning Cell (EULPC) in Tunesië. 

“Hopelijk ontspoort de boel niet, want dat zou kunnen.”

Wat is de European Liaison & Planning Cell?

“Een vooruitgeschoven post van de EU External Action Service (EEAS) in Brussel, zeg maar het Ministerie van Buitenlandse Zaken en Defensie van de Europese Unie. Het mandaat voor de missie ging afgelopen mei in en loopt vooralsnog tot maart 2016.”

“De taak van EULPC is drieledig: de politieke VN-missie voor Libië (UNSMIL) ondersteunen met planningscapaciteit, contact leggen met Libische veiligheidsfunctionarissen en de EU External Action Service rapporteren over de toestand in dat land. Werk dat voor rekening komt van 4 officieren uit Frankrijk, Italië, Nederland en het Verenigd Koninklijk. Omdat de situatie in Libië te gevaarlijk is, wonen en werken wij in de Tunesische hoofdstad Tunis.”

Stam zit in Tunesië vaak aan de vergadertafel. “Veel besprekingen zijn niet echt effectief, maar helaas noodzakelijk om internationale consensus op te bouwen."

Wat was uw eerste reactie toen u hoorde dat u naar EULPC zou gaan? Tunesië en Libië zijn toch kruitvaten, al is een militair wel gewend om daarin te werken.

“Ik was vooral benieuwd wat voor land ik zou aantreffen. In Tunesië is na de Arabische Lente als enige land in Noord-Afrika geen chaos ontstaan. Door de terroristische aanslagen in het Bardomuseum (maart; 24 doden) en in de badplaats Sousse (juli; 39 doden), is de situatie echter wel gespannen.”

“Begin oktober is de noodtoestand weliswaar opgeheven, maar er heerst hier nog steeds een permanente dreiging van een aanslag door of namens Islamitische Staat (IS). Zo bivakkeert voor mijn appartement, vlakbij de Engelse en Duitse ambassade, permanent een peloton soldaten. Zij beveiligen het complex samen met politieagenten en veiligheidsfunctionarissen. Ik heb me echter nog niet onveilig gevoeld.”

“Als het gaat om ‘met de grote jongens meedoen’, kun je in deze uitzending je hart ophalen.”

Wat is uw werk bij EULPC?

“Ik bedenk plannen voor UNSMIL om daarmee de toekomstige Libische eenheidsregering te ondersteunen. Samen hebben we bijvoorbeeld een plan gemaakt om die regering na zijn installatie veilig in Tripoli te kunnen laten functioneren. We anticiperen dus op wat de Libiërs straks nodig hebben. Alles moet gebeuren op de huidige manier, omdat er in Libië nog geen regering en militaire/politionele hiërarchie is om mee te praten. Bovendien wordt de hoofdstad Tripoli op dit moment beheerst door milities en gewapende groepen en ‘concurreren’ de 2 mogelijke eenheidsregeringen nog steeds heftig met elkaar.”

“Zodra er na de door UNSMIL te leiden politieke onderhandelingen een akkoord is, moeten de milities en gewapende groepen de wapens neerleggen. Ze dienen te re-integreren in de Libische samenleving, in de nog te vormen regering of de strijdkrachten óf ze moeten de stad verlaten. Deze overgangssituatie is in potentie gevaarlijk voor de nieuwe regering. Daarom ondersteunen UNSMIL en EULPC het veiligheidsproces, ook al omdat er in Libië geen autoriteiten zijn die veiligheidsplannen kunnen maken. Op dit moment zijn de onderhandelingen bijna afgerond. Hopelijk ontspoort de boel niet, want dat zou kunnen.”

Hoe hebt u zich op deze taken voorbereid?

“Mijn voorganger, de Nederlandse luitenant-kolonel Ruben Koopman, heeft me van actuele informatie voorzien. Verder deed ik op mijn vorige plaatsing in Brussel vergelijkbaar werk in de Militaire Staf van de Europese Unie. Daarbij zat Libië in mijn pakket. Ik heb me dus niet hoeven inwerken en kon direct volledig meedraaien in EULPC. De ervaringen die ik hier opdoe kan ik straks goed gebruiken in mijn werk als docent Krijgswetenschappen bij de Hogere Defensie Vorming.”

Wat vindt u vooral interessant aan uw werk?

“Het is écht pionierswerk, omdat het de 1ste keer is dat de Europese Unie een planningsteam op deze manier inzet. Daarnaast werken we op hoog niveau, in het grensgebied tussen de politieke en militaire wereld. Verder is het heel uitdagend om te bedenken hoe een nieuwe eenheidsregering in Libië het beste veilig kan werken. Al met al is dit heel ander werk dan dat ik tot nu toe heb gedaan. Niets valt volgens NAVO-doctrines of procedures te regelen; je hebt nergens houvast. Je moet bijna alles zelf bedenken en aan de hand van summiere aanwijzingen met creatieve oplossingen komen.”

Luitenant-kolonel Arthur Stam, diplomaat voor Libië.

Hebt u in uw werk tot nu toe iets meegemaakt waarvan u zegt: ‘dat had van mij niet gehoeven’?

“Veel besprekingen zijn niet echt effectief, maar helaas noodzakelijk om internationale consensus te krijgen. Ze ontaarden soms in een wedstrijdje ‘tonen wie het meest van een bepaalde situatie weet’, terwijl het over de grote lijnen moet gaan.”

“Ik heb me nog niet onveilig gevoeld.”

Wat valt er te zeggen over de werkcultuur binnen EULPC?

“Het is een kleine gemeenschap die op elkaar is aangewezen. We vullen elkaar goed aan, waardoor we een kwalitatief goed product leveren. Verder moeten we het zonder force protection stellen en dragen wij om veiligheidsredenen geen uniform. Buitenlandse militaire inmenging in Libische veiligheidszaken….? Dát ligt in dat land gevoelig. Komt bij dat EULPC, zoals gezegd, een diplomatieke missie is. Ik werk eigenlijk als diplomaat.”

Zou u collega-militairen aanbevelen om hun vinger voor EULPC op te steken?

“Jazeker. Er zijn voor Nederlandse officieren weinig mogelijkheden om internationale ervaring op hoog politiek-strategisch en militair-strategisch niveau op te doen. Als het gaat om ‘met de grote jongens meedoen’, kun je in deze uitzending je hart ophalen. Ik had EULPC niet willen missen.”